Łucznictwo.
Od czego zacząć i co powinieneś wiedzieć na początku.

Skoro zawitałeś na tej stronie to całkiem prawdopodobne, że szukasz informacji o łucznictwie. Jest też całkiem prawdopodobne, że swoją przygodę z łucznictwem masz zamiar dopiero zacząć. Może nawet szukasz porad lub inspiracji, ponieważ nie bardzo wiesz, do czego powinieneś lub powinnaś zabrać się najpierw. Uspokój się, weź dwa głębokie wdechy i zasiądź do czytania, bo dobrze trafiłeś.
Ale zacznijmy od początku. Łuk w czasach pierwotnych służył ludziom do polowania. Sam pomyśl, co zyskali ludzie kiedy mogli posyłać pociski na większe odległości, nie narażając się na utratę zdrowia lub nawet życia ze strony ofiary czekającej tylko na to, aby zamienić się miejscami i stać się łowcą.

Łuk pierwotny wymyślono i przyjął się na wszystkich kontynentach, co dowodzi tylko prostocie i efektywności tego rozwiązania. Z czasem stał się on orężem wojskowym siejącym postrach w szeregach wrogów. Wystarczy wspomnieć łuczników angielskich ze swoimi długimi łukami, którzy niejednokrotnie decydowali o losach bitew. Mówiło się, że kiedy łucznicy ci zdążyli wypuścić swoje 6 strzał-bitwa była wygrana. A co z konnymi łucznikami mongolskimi czy tatarskimi, którzy wypuszczali strzały w galopie, nierzadko w odwrocie, w momencie kiedy żadne z kopyt nie dotykało ziemi, dziesiątkując przy tym siły wroga.
Powracając do Anglików, to tak naprawdę strzelać z długich łuków nauczyli ich Walijczycy. Niemniej miary anglosaskie po dziś dzień stosowane są w łucznictwie na całym świecie. A więc przyjdzie Ci przyswoić funty, cale i jardy.

Musisz więc pamiętać, że siłę łuku podaje się w funtach (lbs) na 28 calach (”) naciągu.

W czasach obecnych nie wykorzystujemy już łuków na polach bitew, nie licząc dzikich plemion Amazonii.
Polowanie z łukiem powszechne jest natomiast w wielu cywilizowanych krajach Europejskich czy Ameryki. Tylko czy dzisiejsze łuki przypominają te z „dawnych czasów”? I tak i nie. Odpowiedź nie jest prosta. Dalej mają majdan, ramiona i cięciwę tylko czasami dodano im jakieś „dziwne kółka” na końcach ramion. Już tłumaczę.
Otóż łuki współczesne dzielimy na łuki klasyczne oraz łuki bloczkowe. Łuki bloczkowe w odróżnieniu od klasycznych posiadają, jak sama nazwa mówi, bloczki na końcach ramion.

Używają one owego systemu bloczków, złożonych z odpowiednio nawiniętego kabla oraz krążków w celu wspomagania napięcia cięciwy. Dzięki takiemu rozwiązaniu, po przekroczeniu pewnego naciągu łuku, siła do utrzymania tego naciągu maleje o około 80%, a łucznik mogący dłużej mierzyć staje się celniejszy. Łuk taki jest również dynamiczniejszy od łuku klasycznego. Jest również, przeważnie droższy, choć zdobione czy najlepszej jakości łuki klasyczne pokrywają się ceną z dobrej jakości łukami bloczkowymi.
Łuki klasyczne natomiast bardziej przypominające broń, jakiej używał Robin Hood, materiały użyte do ich stworzenia są w dzisiejszych czasach zgoła inne.

Najlepszą radą, jaką mogę dać początkującym łucznikom, to znajdź klub w pobliżu, zadzwoń, umów się i postrzelaj z dostępnego sprzętu, żeby zobaczyć, co tak naprawdę jest dla Ciebie. Członkowie takiego klubu chętnie podzielą się z tobą wiedzą, doświadczeniem i pomogą w finalnym wyborze, którego i tak będziesz musiał dokonać sam. Znajdź klub – strzlanie z kimś sprawia dużo więcej fanu niż w samotności. Strzelanie z łuku staje się coraz bardziej popularną dyscypliną i kluby rozmieszczone są w miarę gęsto w całej Polsce.

Co jeśli jednak nie masz w pobliżu klubu łuczniczego, albo nie masz jak dojechać, albo po prostu wolisz zacząć sam? Pierwsze pytanie, jakie musisz sobie postawić to czy chcesz strzelać z łuku klasycznego, czy też bloczkowego. Zacznijmy od łuków klasycznych.

Łuki klasyczne

Łuk klasyczny to w uproszczeniu kij z kawałkiem sznurka – gdyby było to takie proste.
Pierwszy podział mający raczej znaczenie estetyczne oraz wygodę w przenoszeniu to łuki w jednym kawałku lub rozkładane tzw. take-down. Take-downy mogą mieć majdany z różnych materiałów np. drewniane, aluminiowe lub karbonowe i od tego wyboru może zależeć kategoria, w jakiej będziesz mógł startować w zawodach łuczniczych. Ramiona tych łuków również mogą różnić się materiałami, z jakich są zbudowane np. z połączenia drewna i włókna szklanego lub z piankowym rdzeniem zamiast drewna.

Następnym podziałem łuków klasycznych jest podział na:

łuki wschodnie takie jak np. łuki tatarskie, mongolskie czy koreańskie (zawsze one-piece i bez półki),
łuki longbow (po nałożeniu cięciwy, nie napinając jej, łuk tworzy literę D, a cięciwa tylko w jednym miejscu dotyka ramion, mogą posiadać wyciętą półkę na strzałę),
łuki typu hunter (na ramionach, wyraźny recuve, dzięki czemu przy nienapiętym łuku cięciwa opiera się wyraźnie o ramiona)
łuki typu barebow,
łuki olimpijskie.

Łuk wschodni (azjatycki)

Łuk wschodni, jak sama nazwa mówi, pochodzi z krajów na wschód od Polski. Rozpowszechniony był wśród koczowników żyjących na Wielkim Stepie (m.in. Scytów, Sarmatów, Hunów, Awarów, Mongołów, Turków, Madziarów), na Bliskim Wschodzie, w Indiach, aż po Koreę, a w krajach arabskich po Półwysep Iberyjski na zachodzie i Mali na południu. Co ciekawe również w Polsce strzelano właśnie z łuków wschodnich.
Była to skomplikowana konstrukcja. Łęczysko składało się z wielu sklejanych ze sobą kawałków drewna i ścięgien zwierzęcych. Zaczepy na cięciwę i majdan wzmacniano płytkami rogu lub kości. Przy zdjętej cięciwie oba końce łęczyska były wyraźnie zagięte do przodu, przez co, aby założyć cięciwę i nadać broni właściwy kształt, potrzebna była dość duża siła i zręczność. Łuk refleksyjny posiadał ze wszystkich łuków największy zasięg. Łuki wschodnie to wspaniałe, tradycyjne łucznictwo, ale nie najłatwiejsze na początek przygody z tym sportem. W Polsce mamy kilku rzemieślników tworzących łuki typu wschodniego na światowym poziomie z nowoczesnych materiałów.

Łuk myśliwski (hunter)

Miłośnikom tradycyjnego strzelectwa łuk myśliwski (hunter) na pewno przypadnie do gustu. Jest to świetny łuk na początek. Możesz wybierać pomiędzy łukami on-piece i take-down. Coraz częście spotykane jest także uniwersalny system połączenia ramion z majdanem ILF (international limb fitting), który jest standardem w łukach olimpijskich i barebow. Dzięki temu do majdanu dopasujesz ramiona innego producenta produkowane w tym standardzie. Z łuku hunter możesz strzelać z półki strzałami z naturalnym piórem lub z przyklejonej podstawki gdzie możesz wybrać strzały z lotkami naturalnymi lub tworzywa sztucznego. Majdany takich łuków są krótsze niż barebow ale niejednokrotnie przystosowane do doczepienia dodatkowych akcesoriów jak podstawka, ciężarki czy celownik

Łuk Barebow

Łucznicy strzelający łukiem refleksyjnym Barebow Recurve używają łuku, strzał, cięciw i akcesoriów wolnych od jakichkolwiek celowników, znaków lub skaz, które mogą być używane jako pomoc w celowaniu. Żadne laminacje, znaki lub skazy na powierzchni łuku lub w okienku celowniczym nie są dozwolone. Łucznicy Barebow korzystają z tzw. String Walking. Podczas String Walkingu, łucznik z łukiem Barebow utrzymuje czubek strzały bezpośrednio na środku celu z każdej odległości. Aby faktycznie trafić w środek tarczy, przesuwa palce w dół cięciwy, z dala od nacięcia strzały i ciągnie z różnych miejsc na cięciwie, aby strzelać z różnych odległości.

Łuk olimpijski

Łuk olimpijski w skrócie jest to łuk Barebow z dodanym celownikiem oraz stabilizatorami. Najczęściej stosowane materiały to aluminium, włókna węglowe, drewno, nowoczesne pianki itd.. Dzięki takiemu połączeniu materiałów łuk jest mocny, lekki i elastyczny, co pozwala na osiągnięcie wysokiej dokładności i mocy strzału na bardzo dużych odległościach.
Na zdjęciu polski olimpijczyk Sławomir Napłoszek.

Długość łuku i długość naciągu

Długość łuku w stosunku do wzrostu nie ma specjalnego znaczenia jeżeli chodzi o łuki typu hunter, wschodnich czy longbow.
Długość łuku ma natomiast znaczenie jeżeli chcemy strzelać z łuków typu olimpijskiego czy barebow. Długość takich łuków, ze względu na trwałość nie powinna być krótsza niż 147cm. Częściowo zależy też ona od długości naciągu.
Łucznik, który naciąga mniej, osiągnie optymalne wyniki z krótszym
łukiem. Podobnie osoba osiągająca dłuższy naciąg, lepiej będzie
strzelała z dłuższego łuku. Oto zalecane długości łuków:
• 152 cm do 162 cm, czyli 60″ do 64″ dla osób o naciągu 61 cm (24″) i mniej;
• 165 cm do 168 cm, czyli 65″ do 66″ dla osób o naciągu 63,5 cm do 66 cm (25″-26″);
• 170 cm do 173 cm, czyli 67″ do 68″ dla osób o naciągu 68,6 cm do 71 cm (27″-28″);
• 175 do 178 cm, czyli 69″ do 70″ dla osób o naciągu 73,7 cm i więcej (29″ i więcej).

Jak wiemy, parametry łuków są wyznaczane przy naciągu 71 cm (28″), a zatem na każde 2,5 cm; (1″) różnicy w długości naciągu należy dodać lub odjąć 0,9 kg (2 lbs).
Najprostszy sposób, na zmierzenie swojego naciągu, polega na zmierzeniu rozpiętości rąk od jednego końca palców do drugiego. Można to zrobić, stając twarzą do ściany i trzymając ręce przy ścianie z rozciągniętą miarką. Wynik mierzenia dzielimy przez 2,5 i to jest odpowiednia dla nas długość naciągu łuku.

Siła naciągu łuku na początek

Siła naciągu łuku to element, na który należy zwrócić szczególną uwagę. Pamiętaj, że nawet jeśli jesteś silnym i wysportowanym mężczyzną nie znaczy to, że będziesz bez problemu naciągał mocny łuk. W procesie tym biorą udział mięśnie, których mogłeś wcześniej nie wykorzystywać. Z doświadczenia wiem, że nowicjusze wybierają za mocne łuki, co w rzeczywistości nie pozwala wypracować odpowiedniej techniki, a słabe wyniki tylko zniechęcają. I znowu powiem, że najlepiej znaleźć klub i samemu spróbować lub wybrać się do sklepu osobiście. W dobrych sklepach łuczniczych i nie mam na myśli sieciówek sportowych na „D” czy sklepów militarnych, pomogą Wam dobrać odpowiedni i profesjonalny sprzęt. Jeżeli nie masz jednak takiej możliwości, w doborze odpowiedniej siły naciągu, pomóc Ci może poniższe zestawienie. Pamiętaj, że nawet doświadczeni łucznicy, z wieloma sukcesami na zawodach, strzelają z łuków 35lbs – 40lbs. Łuki take-down (wszystkie olimpijskie, barebow oraz część łuków typu hunter) dają możliwość zmiany ramion na mocniejsze po osiągnięciu odpowiedniej formy.
Przybliżona siła łuku dla początkujących łuczników:

chłopcy do lat 12 – 14-20 LBS
dziewczynki do 12 lat – 10-16 LBS
chłopcy 12-18 lat – 21-28 LBS
dziewczynki 12-18 lat – 17-22 LBS
mężczyźni od 17 lat – 30 – 35 LBS
kobiety od 17 lat – 24-28 LBS

Strzały

Dobór odpowiednich strzał do łuku to decyzja, od której będzie zależało nie tylko celne strzelanie, ale także kategoria, w jakiej będziesz mógł startować w zawodach łuczniczych. Ze względu na materiał, z jakiego zbudowane są strzały, podzielić je możemy na strzały drewniane, aluminiowe i karbonowe. Strzały mogą mieć lotki z piór naturalnych lub z tworzywa sztucznego. Zawody organizowane są na zasadach różnych organizacji łuczniczych np. według IFAA czy WA. Oczywistym zdaje się jednak, że chcąc wystartować w kategorii łuków tradycyjnych, poza odpowiednim łukiem zbudowanym w głównej mierze z naturalnych materiałów, strzały powinny być drewniane z lotkami z naturalnych piór. W łukach bez wycięcia w majdanie lub z wycięciem, ale kiedy łucznik strzela z półki stosuje się strzały z lotkami naturalnymi. Kiedy w łuku zamontowana jest podstawka stosuje sie zwykle lotki syntetyczne (ich zaletą jest odporność na kapryśną pogodę).

Poza materiałem, z jakiej zbudowana jest strzała, ważna jest także jej sztywność tzw. SPIN.
“Spin” to określenie na giętkość strzały, czyli tego, jak bardzo odchyla się ona po wystrzeleniu. Wpływa to istotnie na celność strzelania oraz – co równie ważne – bezpieczeństwo łucznika. Spin dobiera się do siły, z jaką wystrzeliwana jest strzała z danego łuku, biorąc pod uwagę naciąg łucznika. Jak już mówiliśmy, siła łuku podawana jest dla 28″. Jeżeli jedna łucznik ma dłuższy naciąg, np. 29″, siła z jaką wystrzeliwana jest strzała, również będzie większa. Zapytasz, po co strzała ma się wyginać. Ano po to, by ominąć majdan łuku podczas strzelania.
Przykład. Jeżeli odpowiednio dobrany spin do danego łuku to np. 600, a strzała będzie za miękka (wyższe wartości spinu np. 800) lub za sztywna (niższe wartości spinu np 300) strzała zawadzi o łuk i poleci odpowiednio w prawo lub w lewo. Znaczenie ma również waga grotu. Najprościej mówiąc, cięższy grot bardziej „zmiękcza” strzałę. Spin najprościej odczytać z tabel dostępnych na stronach renomowanych producentów strzał.
Niegdyś to , że strzała leci prosto mimo że mierzy w lewo nazywano paradoksem łucznika, ponieważ proces wygięcia strzały był tak szybki, że niemal niewidoczny gołym okiem, uważano, że to paradoks.

Niezbędne akcesoria łucznicze

Czy istnieje coś takiego jak niezbędne akcesoria łucznicze? Otóż nie. Do strzelania z łuku, np. longbowa, huntera czy azjatyckiego wystarczą łuk i strzały. Co nie oznacza, że nie powinniśmy upraszczać sobie życia :). Podstawowe akcesoria to karwasz – jeśli myślisz, że to tylko ozdoba na rękę, po pierwszym treningu i sińcu na przedramieniu przekonasz się, jak bardzo się myliłeś. Przydałaby się też skórka lub rękawiczka na rękę naciągającą cięciwę – nie jest to duży koszt, a palce nie bolą i łatwiej czysto wypuścić strzałę. Kołczan na strzały – chyba nie trzeba tłumaczyć po co, ale jeżeli nie dysponujesz dużym budżetem, możesz wykonać go sam. Wosk do smarowania cięciwy – dłużej będzie się nadawała do użytku.
Oczywiście zawsze znajdzie się coś jeszcze – łucznicy strzelający z łuków wschodich często naciągają cięciwę kciukiem używając tzw. zekierów. Nie wspominając już o łukach olimpijskich – buton, stabilizatory, podstawka, ciężarki, celownik itd..

Łuk klasyczny - co kupić?

Odpowiem krótko – kup taki łuk jaki Ci sie podoba i z jakiego chcesz strzelać, biorąc oczywiście powyższe uwagi, o sile i wielkości łuku oraz swój budżet. Po tym przydługim wstępie taka prosta rada? Tak! Na zawody łucznicze 3D, które odbywają się w naszym pięknym kraju prawie co tydzień, zjeżdża się od 150 do 250 łuczników i każdy z nich ma łuk, jaki tak naprawdę mu się po prostu podoba i z jakiego chciał strzelać. Napisałem, że łuki wschodnie są trudne na początek. Z drugiej strony jeżeli właśnie z takiego chcesz strzelać – kup łuk wschodni i baw się tym sportem. Jeżeli jednak nie masz pojęcia, od czego zacząć zaproponuje Ci dwa niedrogie i dobrej jakości łuki na początek. Oba take-down abyś mógł zmienić ramiona na silniejsze wraz ze wzrostem formy. Pierwszy to Samick Sage – typowy łuk myśliwski o długości 62″ i sile od 25lbs do 60lbs z ramionami co 5lbs. Wielu doświadczonych łuczników strzela z niego latami nie zmieniając na droższe modele, bo nie widzą różnicy, a jak nie widać różnicy to po co przepłacać. Drugi to Samick Polaris o długości 66″ i sile naciągu od 14lbs do 40lbs co 2lbs. Jest to łuk o charakterze sportowym z dołączonym celownikiem. W tej i podobnej cenie znajdziesz także inne łuki, z których będziesz zadowolony.

Łuki bloczkowe

Wybór pierwszego łuku bloczkowego to decyzja, która wpłynie na Twoje pierwsze doświadczenie z łucznictwem. Dlatego wybierając łuk dla początkującego bloczkowca trzeba zrozumieć kluczowe parametry, jakie mają znaczenie dla nowicjusza, takie jak siła i długość naciągu, let-off oraz jakość materiałów. Dobry łuk bloczkowy nie tylko ułatwi naukę, ale również zapewni komfort i bezpieczeństwo, dlatego różnego rodzaju chińskie wynalazki najczęściej są kiepskim pomysłem. Niezależnie od tego, czy planujesz strzelanie rekreacyjne, czy rozwój sportowy, właściwie dobrany łuk bloczkowy pozwoli Ci cieszyć się tym sportem. Oczywiście jak będziesz bardziej doświadczonym łucznikiem, będziesz się skupiał bardziej na inny parametrach, jednak na początku nie są one ważne. Skupmy się więc na tych wymienionych: Siła naciągu (poundage) – czasami przeliczana na kilogramy, określa, jaką siłą trzeba się posłużyć, by w pełni naciągnąć cięciwę. Dla początkujących zaleca się łuki o niskiej sile naciągu w przedziale 25 – 60 funtów. Jest to duży przedział 35 funtów, gdyż u początkującego strzelca siła jego mięśni na początku będzie niewielka, ale będzie szybko rosła. Taki przedział pozwala na wygodne strzelanie bez nadmiernego obciążenia mięśni. Pozwala też, wraz z rozwojem umiejętności można zwiększać siłę naciągu.
Należy pamiętać, że łuki dla doświadczonych łuczników mają najczęściej przedział 10 funtów np. 60 -70 funtów dlatego nie są one polecane na początek.

Długość naciągu (draw length) – to odległość, na jaką użytkownik naciąga cięciwę. Odpowiednia długość naciągu jest kluczowa, gdyż wpływa na celność i komfort strzelania. Dobranie długości naciągu zależy od długości ramion użytkownika, dlatego warto dokonać pomiarów, udać się do pobliskiego klubu łuczniczego lub skonsultować się ze specjalistą w sklepie łuczniczym. Naciąg wraz z poprawianiem się Twojej techniki może ulec pewnym zmianom, dlatego tylko łuki z regulowaną długością naciągu powinny być brane pod uwagę I najlepiej mieć możliwość odrobinę zwiększyć lub zmniejszyć długość. Let-off – to parametr charakterystyczny dla łuków bloczkowych, który oznacza, ile procent siły naciągu „odpuszczają” bloczki na końcu naciągania. Na przykład przy let-off wynoszącym 70%, gdy naciągasz łuk o sile 30 funtów, przy pełnym naciągu odczuwalna siła wynosi tylko około 9 funtów. Dzięki temu łatwiej jest utrzymać naciąg przez dłuższy czas, co sprzyja nauce celowania. Łuki dla początkujących mogą mieć nawet 90% let-off’u, dzięki czemu łatwiej jest celować kosztem spadku celności.

W przypadku bloczka potrzebować będziemy jeszcze podstawki pod strzały I celownika. Celownik w zależności od budżetu warto kupić na początek odrobinę lepszy niż podstawowy gdyż będziecie pewnie dużo przy nim manipulować. Podstawka może być podstawowym modelem. Oczywiście pozostaje jeszcze kwestia ATA czyli długości łuku, ale tutaj w przypadku łuku bloczkowego na początku bardziej bym się skupił czy taki łuk nam się zmieści do bagażnika, dzięki czemu był łatwy w transporcie co będzie się przekładać na częstrze używanie.

Łucznictwo. Od czego zacząć i co powinieneś wiedzieć na początku.